ලංකාවෙ Constitution එක ගැන සහ ඒ සම්බන්ද නීතිය ගැන දැනුම තියෙන නීතිවේදීයෙක් ඉන්නවා නම් මේක මට පොඩ්ඩක් පැහැදිලි කරන්න. ඉගෙන ගැනීම සදහා. ඕනිම රටක constitution එක ගත්තොත් අදිකරන ස්වාදීනතාවය යටතේ හෝ Supreme Court composition කියන එක යටතේ තමයි උපරිමාදිකරන විනිසුරන්ගෙ දූර කාලය තියෙන්නෙ. මෑතකදී එංගලන්තය විනිසුරුවරුන්ගෙ දූර කාලය දික් කරේ පනතක් pass කරලා. මොකද එයාලට single codified Constitution එකක් නෑ. ඒක කරේ 2022. අවුරුදු 70 ඉදන් 75 දක්වා දූර කාලය දික් කරා. ඒකෙදි එයාලා consider කරේ පහත තියෙන හේතු;
1. පලපුරුදු විනිසුරුවරුන්ගේ සේවය තවදුරටත් රඳවා ගැනීම.
2. විනිසුරු පුරප්පාඩු සහ අධිකරණ නඩු පසුබෑම (court backlog) අඩු කිරීම.
3. අදිකරන සේවයට සුදුසු හා දක්ෂ අය වැඩි වශයෙන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම.
4 මිනිසුන්ගේ ආයු අපේක්ෂාව (life expectancy) වැඩි වී ඇති බව සැලකිල්ලට ගැනීම.
එතොකොට මේ දූරකාලය effective date එක විදිහට දැම්මෙ පනත pass උන අවුරුද්දමයි.
එංගලන්තයේ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස වැඩි කිරීම වෙනම අනාගත දිනයකට කල් දමා තිබුණේ නැහැ. නීතිය සම්මත වූ දිනයේම එය බලපැවැත්විණි. නමුත් අතීතයට බලපාන ලෙස නීතිය හැදුවෙ නෑ.
කාලසටහන:
2022 මාර්තු 10 – Public Service Pensions and Judicial Offices Act 2022 රාජ අනුමැතිය (Royal Assent) ලැබී නීතිය බවට පත් විය.
එදිනම (2022 මාර්තු 10) – විනිසුරුවරුන්ගේ අනිවාර්ය විශ්රාම වයස අවුරුදු 70 සිට 75 දක්වා වැඩි කළ නීති ප්රතිපාදනද බලපැවැත්වුණි.
ඒ අනුව, විශ්රාම වයස වැඩි කිරීම 2022 මාර්තු 10 දිනම ක්රියාත්මක විය. එය පසුව එන දිනයකට කල් දැමුවේ නැත.
ඇත්තටම මේ පනත ගේන්න කලින් මහජනයාගෙ මත විමසීමක් කලා. 1000 ක් ගෙන් මත විමසුවා consultation එකක් හරහා. ඒකට එංගලන්ත පාර්ලිමේන්තුව නීතිවේදීන්, විනිසුරුවරුන්, මහජනයා ඇතුලත් උනා. මොක්ද එයාලට සැබෑ උවමනාවක් තිබ්බා මේ දූර කාලය දික් කරන්න.
එතොකොට Canada වෙ විනිසුරුවරුන්ගෙ දූර කාලය 75යි.
ලංකාවට නීතිය ගෙනාවෙ ඉංගීසීන්. එංගලන්තයෙන්. එංගලන්තයට පුලුවන් උනා නම් අදිකරන ස්වාදීනත්වයට බාදා නොවන පරිදි තීන්දු දෙන්න, ඇයි ලංකාවට බැරි. මොකක්ද තියෙන බාදාව. රටේ උපරිම නීතිය කියන්නෙ Constitution එකට.
මට දැන් ප්රශ්න ටිකක් තියෙනවා. විනිසුරුවරුන්ගෙ දූර කාලය දික් කරන්න බැරි නම් ඇයි ඒක Constitution එකේ තියෙන්නෙ. එහෙනම් ඒකෙ තියෙන්න තිබ්බා amend කරන්න බැරි mandatory දූර කාලයක්.
දූර කාලය දික් කිරීම සම්බන්ධයෙන් procedure එකක් පැහැදිලිව Constitution එකේ තියෙනවා. පැහැදිලි හොද චේතනාවකින් වත් මේ දූර කාලය දික් කරන්න බැරි ද? ඇයි අපි පත් නොවුනු ආන්ඩුවක් ගැන වද වෙන්නෙ? ඇයි අපි අනාගතයේ පත් වෙන ආන්ඩු අදිකරනයේ ස්වාදීනත්වය හානි කරයි කියලා බලාපොරොත්තු වෙන්නෙ. ඒ කියන්නෙ රටේ අදිකරන ස්වාදීනත්වයට නරක විදිහට අතපොවපු ආන්ඩු අපිට තිබ්බ ද? අනාගතයේ ත් එහෙම ආන්ඩු එයි කියලා අපි හිතනව ද?
මහජනයාගෙ දැනට බහුතර කියන්නෙ ආන්ඩුව විනිසුරුවරුන්ගෙ කාලය දික් කල යුතු බවයි. රටේ පරමාදිපත්යෙ කියන්නෙ බහුතර ජනයාට ඕනි දේ කරන එක නෙමේ ද? මේ කියන විදිහට ජනමත විචාරනයක් ගෙනල්ලත් මේක කරන්න බැරි තත්වයක් ද තියෙන්නෙ.
එතොකොට මේ කියන විදිහට දූර කාලය වැඩි කිරීමට කොහෙත්ම නොහැකි ද? එය කල යුත්තේ කෙසේ ද?
✍️ නයෝමි
රයිට් ටු රිප්ලයි :
විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීම – ව්යවස්ථාමය හා නීතිමය දෘෂ්ටිකෝණයකින්
විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීම සම්බන්ධයෙන් පැනනැගී ඇති ප්රශ්නයට "පුළුවන්" හෝ "බැහැ" යන සරල පිළිතුරක් ලබා දිය නොහැක. එය තීරණය වන්නේ ශ්රී ලංකා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ ප්රතිපාදන, සංශෝධන ක්රමවේදය සහ අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීමේ මූලධර්ම එකට සැලකිල්ලට ගනිමින්ය.
පළමුව, විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ සඳහන් කර ඇති කරුණකි. එම නිසා එය සාමාන්ය නීතියකින් නොව, ව්යවස්ථා සංශෝධනයක් මගින් වෙනස් කළ හැකිය. ව්යවස්ථාව යනු කිසිසේත් වෙනස් කළ නොහැකි ලේඛනයක් නොවේ. ඒ සඳහාම ව්යවස්ථාවේ නියමිත සංශෝධන ක්රියාපටිපාටියක් ද ඇතුළත් කර ඇත.
එහෙත් මෙහි සැබෑ නීතිමය ප්රශ්නය වන්නේ විශ්රාම වයස සංශෝධනය කළ හැකිද යන්න නොව, එය සිදු කරන ආකාරය සහ එම සංශෝධනය අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසයට බලපාන්නේද යන්නයි.
අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ව්යවස්ථානුකූල ප්රජාතන්ත්රවාදයක අත්යවශ්ය මූලධර්මයකි. විනිසුරුවරුන් දේශපාලන බලපෑම්වලින් තොරව, නීතියට හා තම හෘද සාක්ෂියට අනුව තීරණ ලබා දිය යුතුය. එබැවින්, නීතියක් සම්මත කිරීමේදී එහි සැබෑ බලපෑම පමණක් නොව, එය පිළිබඳ ජනතාව තුළ ඇතිවන පෙනුම (appearance of independence) ද වැදගත් වේ.
මෙහිදී ඇතැම් ව්යවස්ථා නීති විශාරදයන් පෙන්වා දෙන්නේ, දැනට සේවයේ සිටින විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලය දීර්ඝ කිරීම, විශේෂයෙන්ම දේශපාලනිකව සංවේදී නඩු විභාග වන කාලයක සිදු වන්නේ නම්, විධායකය හෝ පාර්ලිමේන්තුව විනිසුරුවරුන්ට පෞද්ගලික ප්රතිලාභයක් ලබා දෙන බවට පෙනී යා හැකි බවයි. එවැනි පෙනුමක් පවා අධිකරණය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසයට බලපෑ හැකි බව ඔවුන්ගේ මතයයි.
අනෙක් අතට, තවත් නීති විශාරදයන් පෙන්වා දෙන්නේ, යම් සංශෝධනයක් සාමාන්ය ප්රතිපත්තියක් ලෙස, සියලුම විනිසුරුවරුන්ට සමානව අදාළ වන ආකාරයෙන් සහ කිසිදු පුද්ගලයෙකු ඉලක්ක නොකර සම්මත කරන්නේ නම්, එය අනිවාර්යයෙන්ම අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයට හානියක් වන බව පැවසිය නොහැකි බවයි. ඔවුන් එංගලන්තය, කැනඩාව සහ තවත් පොදු නීති (Common Law) රටවල් කිහිපයක් උදාහරණ ලෙස දක්වති.
එංගලන්තය 2022 දී විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස අවුරුදු 70 සිට 75 දක්වා වැඩි කළේ දීර්ඝ මහජන උපදේශන ක්රියාවලියකින් පසුවය. එහි අරමුණ වූයේ පළපුරුදු විනිසුරුවරුන් රඳවා ගැනීම, නඩු පසුබෑම අඩු කිරීම, අධිකරණ සේවයට දක්ෂ පුද්ගලයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම සහ ජනතාවගේ ආයු අපේක්ෂාව වැඩි වීම සැලකිල්ලට ගැනීමයි. එය යම් පුද්ගලයෙකු වෙනුවෙන් ගෙන ආ නීතියක් නොව, අධිකරණ පද්ධතියේ අවශ්යතාව මත පදනම් වූ ප්රතිපත්තිමය සංශෝධනයකි.
කෙසේ වෙතත්, ශ්රී ලංකාවේ ව්යවස්ථාමය ව්යුහය සහ එංගලන්තයේ ව්යවස්ථාමය ව්යුහය සම්පූර්ණයෙන්ම සමාන නොවන බවද මතක තබා ගත යුතුය. එබැවින් එංගලන්තයේ අනුගමනය කළ ආකෘතිය ශ්රී ලංකාවට එලෙසම යෙදිය හැකිද යන්න වෙනම ව්යවස්ථාමය විශ්ලේෂණයකට යටත් වේ.
එබැවින් නිවැරදි නීතිමය ස්ථාවරය වන්නේ, විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස සංශෝධනය කිරීම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කර නැති බවයි. එය කළ හැක්කේ ව්යවස්ථාව නියම කරන සංශෝධන ක්රියාපටිපාටිය අනුගමනය කරමින්ය. නමුත් එම සංශෝධනය සකස් කිරීමේදී අධිකරණයේ සැබෑ ස්වාධීනත්වය පමණක් නොව, ඒ පිළිබඳ මහජන විශ්වාසයද ආරක්ෂා වන ආකාරයෙන් කටයුතු කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
ඒ අනුව, අද පවතින සැබෑ ව්යවස්ථාමය විවාදය වන්නේ "විශ්රාම වයස වැඩි කළ හැකිද?" යන්න නොව, "එය ව්යවස්ථාවට අනුකූලව කෙසේ සිදු කළ යුතුද, එය අදාළ විය යුත්තේ දැනට සේවයේ සිටින විනිසුරුවරුන්ටද, නැතිනම් අනාගත පත්වීම්වලට පමණක්ද?" යන ප්රශ්න පිළිබඳවය.
එම නිසා, මෙම ගැටලුවට පිළිතුර නීතියෙන් "නොහැකිය" යන්න නොව, ව්යවස්ථාමය මූලධර්ම, නීතිමය ක්රියාපටිපාටිය සහ අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීම අතර නිසි සමතුලිතතාවයක් පවත්වා ගනිමින් එය සිදු කළ යුතුය යන්නයි.
චන්ද්රිකා ෆර්නැන්ඩෝ
https://www.facebook.com/share/p/1Fgbh57Rvv/?mibextid=wwXIfr